✍🏻 علی قنبری بیدگلی

▪️ حجّةالإسلام‌والمسلمین شیخ محمّد محسنی بیدگلی، از مدرّسین محترم حوزهٔ بیدگل هستند. حافظه‌ای دقیق و کم‌نظیر دارند و به جهت حضور طولانی‌مدّت در حوزه‌های کاشان و قم، مطالب دسته‌اوّل و جالبی از بزرگان نقل می‌کنند. معظّمٌ‌له در دوران تحصیل خود در حوزهٔ علمیّهٔ قم، پیش از ورود به حلقهٔ شاگردان مرحوم آیةالل‍ه تبریزی، مدّتی به درس مرحوم آیةالل‍ه سیّد مهدی اخوان مرعشی حاضر شده و با ایشان مأنوس بوده‌اند. به مناسبت ذکر جمیل اخوان مرعشی در کانال چراغ مطالعه، پاره‌ای از یادداشت‌هایم را که از لسان مبارک استاد محسنی دربارهٔ اخوان مرعشی استماع نموده بودم، تقدیم می‌نمایم.

ـــــــــــــــــــــــ

🔹 الف) استاد محسنی فرمودند: «در حدود سال ۱۳۷۰ تا ۷۱ ه‍ ش، اوّلین درس خارجی که رفتم درس ایشان بود و در ابتدای همان ایّام نیز به دست ایشان معمّم شدم. درس ایشان به فاصلهٔ کمی بعد از نماز مغرب و عشاء تشکیل می‌شد. اوّل، اصول می‌گفتند و بعد، فقه. من هردو درس را تا یک سال شرکت می‌کردم. واسطهٔ آشناییِ ما با ایشان هم آقای سیّد جلال یونسی – از دوستان ما – بود. او بود که ما را به درس ایشان برد و با ایشان آشنایمان کرد. آقای اخوان محرّم‌ها روضه‌ای هم داشت که آن را هم شرکت می‌کردیم». (جمادی الآخرهٔ ۱۴۴۲)

🔸 ب) فرمودند: «آقای آمیر سیّد علی یثربی با اخوان مرعشی پسرخاله بودند. مادرانشان دختران شیخ حسین بن شیخ مشکور بودند».

🔹 ج) شب چهارشنبه، بیست و دوم شعبان المعظّم ۱۴۳۶ (۱۹ / ۳ / ۱۳۹۴ ه‍ ش) با جمعی از دوستان، در خدمت استاد محسنی به روستای اسحاق‌آباد – از ییلاقات کاشان – رفتیم. استاد محسنی به‌مناسبت فرمودند:

آقای اخوان [احتمالاً در دههٔ بیست یا سی شمسی] سه ماهِ تابستان به کاشان، نزد پسرخاله‌اش آمیر سیّد علی یثربی آمده بود. در وجهش می‌گفت: ما آن زمان در دستگاه آقای بروجردی بودیم. کثرت مراجعات باعث می‌شد که نتوانیم خوب درس بخوانیم؛ لذا مخفیانه جمع کردیم و به کاشان رفتیم.

ظاهراً به دعوت آقای اقدسی از آمیر سیّد علی، سفری هم به بیدگل آمده بود. آقای اخوان می‌گفت: دو چیز بیدگل معروف است، یکی ماست چکیده و یکی کوزه و قُلقُلهٔ آن».

استاد توضیح دادند که: «کوزه، دهانهٔ تنگ‌تری نسبت به قلقله دارد، و قلقله دهانه‌اش تنگ است. سپس به شکل گنبدی دهانهٔ آن گشاد می‌شود و دوباره تنگ می‌شود».

🔸 د) چهارشنبه هفتم ربیع الآخر ۱۴۳۶ (۸ / ۱۱ / ۱۳۹۳ ه‍ ش)، ساعت ۷:۳۰ صبح، جناب حاج شیخ مرتضی قاسمی کاشانی در مدرسهٔ المهدی بیدگل برای درس اخلاق تشریف آوردند. حقیر در خدمت استاد محسنی در این مجلس شرکت داشتیم. آقای قاسمی در ضمن بیانات‌شان گفتند:

«امام خمینی نظرش این بود که هر کسی صلاحیّت فلسفه‌خواندن ندارد؛ برای همین، یکی از اخوان مرعشی را دم درِ مسجد اعظم گماشته بود تا از ورود افراد فاقد صلاحیّت جلوگیری کند».

▫️ روز شنبه، دهم ربیع الآخر ۱۴۳۶ (۱۱ / ۱۱ / ۱۳۹۳ ه‍ ش)، ساعت ۸:۳۰ صبح، بعد از درس شرح لمعه از مبحث کتاب اللّقطة، خدمت استاد محسنی بودم و از نقل قول آقای قاسمی سخن به میان آمد. استاد محسنی فرمودند:

«آقای اخوان به خودم گفتند: ما خودمان از آقای خمینی خواستیم تا برایمان شرح منظومه بگوید. ایشان در ضمن درس منظومه‌ای که می‌گفت، تقریباً خلاصهٔ أسفار را هم برای ما می‌گفت. بعد از اتمام شرح منظومه، درخواست أسفار کردیم و ایشان أسفار را شروع کردند، ولی دیدیم چیز تازه‌ای ندارند و همان مطالب درس منظومه را تکرار می‌کنند، برای همین، تمایلی به شرکت نداشتیم و دیگر نرفتیم».

▫️ شب چهارشنبه، هفتم بهمن‌ماه ۱۳۹۹، استاد محسنی فرمودند: «آقای اخوان می‌گفت که آن درس شرح منظومه، در مسجد سلماسی بود [نه مسجد اعظم!]. و آن قضیّهٔ دمِ در ایستادن هم در کلام ایشان نبود».

🔹 ه‍) شب پنجشنبه، هفتم جمادی الأولی ۱۴۴۲، در منزل استاد محسنی مشرّف بودم؛ فرمودند: «آقای اخوان مرعشی می‌گفت: یکی از پیرمردهای نجف نقل می‌کرد: زمانی آسیّد ابوالحسن اصفهانی فصول شروع کرده بود. یک روز در درس، یکی از عبارات کتاب اغلاق داشت. رو کردند به یکی از حضّار درس و گفتند: آقا! آیا نسخهٔ شما هم این‌طور ضبط شده؟ دیدند کتاب زاد المعاد مجلسی را باز کرده و به جای فصول به درس آورده! طلبه‌ها به او گفتند: اینجا درس فصول است، تو زاد المعاد آورده‌ای؟ گفت: همان مطلبی را که شما از فصول می‌فهمید من از زاد المعاد می‌فهمم!».

🕯 مشهد مقدّس | پگاه پنجشنبه، ۲۱ جمادی الآخرهٔ ۱۴۴۲ (۱۶ / ۱۱ / ۱۳۹۹ ه‍ ش)